طراحی صرافی، بانک و جایگذاری گاوصندوق

طراحی صرافی‌ها و بانک‌ها نیازمند رعایت استانداردهای خاص امنیتی، معماری و کاربردی است. جایگذاری صحیح گاوصندوق به عنوان قلب امنیتی این فضاها، نقشی حیاتی در حفاظت از دارایی‌ها ایفا می‌کند. این مقاله به بررسی جامع نکات، استانداردها و اصول طراحی می‌پردازد.

بخش اول: استانداردهای کلی طراحی صرافی و بانک

الزامات امنیتی پایه
سیستم‌های نظارتی:
نصب دوربین‌های مداربسته با پوشش ۱۰۰ درصدی فضا
سیستم‌های دزدگیر چندلایه با اتصال به مرکز کنترل
حسگرهای حرکتی و دودی پیشرفته
سیستم کنترل تردد بیومتریک
طراحی ورودی و خروجی:
دربهای امنیتی دوجداره با قفل الکترونیکی
فضای شناسایی (Security Vestibule) قبل از ورود اصلی
مسیرهای فرار اضطراری جداگانه
سیستم کنترل دسترسی RFID یا بیومتریک
معماری و چیدمان فضا
اصول چیدمان:
میز خدمات مشتری در معرض دید مستقیم
موقعیت گاوصندوق در امن‌ترین نقطه ساختمان (معمولاً طبقه زیرزمین یا مرکز ساختمان)
فاصله مناسب بین باجه‌ها (حداقل ۱.۵ متر)
اتاق‌های خصوصی برای مشتریان VIP
استانداردهای فضایی:
ارتفاع سقف حداقل ۳ متر در سالن اصلی
عرض راهروها حداقل ۱.۸ متر
فضای انتظار با ظرفیت متناسب با تراکم مراجعه
تهویه مطبوع با استاندارد ۲۵ متر مکعب هوا در ساعت به ازای هر نفر
بخش دوم: جایگذاری و نصب گاوصندوق
انتخاب محل مناسب
معیارهای انتخاب موقعیت:
موقعیت ساختاری:
زیرزمین یا طبقه همکف با دسترسی محدود
دیوارهای بتنی مسلح با ضخامت حداقل ۳۰ سانتی‌متر
سقف و کف تقویت‌شده با میلگرد
دور از دیوارهای بیرونی ساختمان (حداقل ۳ متر فاصله)
دسترسی و ترافیک:
نزدیکی به پست نگهبانی
دوری از مسیرهای عمومی
راهروی اختصاصی با کنترل تردد
امکان حمل اقلام سنگین
مشخصات فنی گاوصندوق
استانداردهای ساخت:
رده مقاومت در برابر حریق: کلاس ۱۲۰ دقیقه (UL Class 350)
رده امنیتی: حداقل کلاس C طبق استاندارد EN 1143-1
ضخامت دیوار: ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متر بتن مسلح
در ضدانفجار با وزن حداقل ۵۰۰ کیلوگرم
ابعاد و ظرفیت:
| نوع صرافی/بانک | حجم گاوصندوق | ابعاد تقریبی |
|—|—|—|
| صرافی کوچک | ۵-۱۰ متر مکعب | ۲×۲×۲.۵ متر |
| صرافی بزرگ | ۱۵-۲۵ متر مکعب | ۳×۳×۳ متر |
| شعبه بانک | ۳۰-۵۰ متر مکعب | ۴×۴×۳ متر |
| بانک مرکزی | ۱۰۰+ متر مکعب | سفارشی |
جزئیات نصب و اجرا

بر اساس اصول امنیتی، حداقل دو نفر با کلیدهای مجزا (اصل Two-Person Integrity) باید برای باز کردن گاوصندوق حضور داشته باشند.

چه سیستم اطفای حریقی برای گاوصندوق مناسب است؟
سیستم اطفای حریق گازی (FM-200 یا CO2) که به تجهیزات الکترونیکی و اسناد آسیب نمی‌رساند، توصیه می‌شود. سیستم آبپاش باید در محیط اطراف گاوصندوق نصب شود، نه درون آن.
فاصله استاندارد باجه‌های صرافی چقدر است؟
حداقل ۱.۵ متر برای حفظ حریم خصوصی مشتریان و تسهیل تردد. باجه‌ها باید دارای شیشه ضدگلوله با ضخامت حداقل ۲۵ میلی‌متر باشند.
چه مجوزهایی برای راه‌اندازی صرافی لازم است؟
مجوز بانک مرکزی، پروانه کسب از شهرداری، گواهی آتش‌نشانی، تایید پلیس فتا، و بیمه مسئولیت مدنی الزامی است.
هزینه تقریبی نصب یک گاوصندوق استاندارد چقدر است؟
بسته به اندازه و تجهیزات، از ۲۰۰ میلیون تا ۲ میلیارد تومان متغیر است. این هزینه شامل ساخت، نصب، سیستم‌های امنیتی و تقویت سازه می‌شود.

آیا بازرسی دوره‌ای گاوصندوق الزامی است؟
بله، بازرسی هر ۶ ماه یکبار توسط شرکت‌های معتمد و گزارش به بانک مرکزی الزامی است. این شامل بررسی قفل، لولا، دیوارها و سیستم‌های الکترونیکی می‌شود.
بهترین جنس برای ساخت گاوصندوق چیست؟
ترکیبی از بتن مسلح با میلگردهای فولادی، صفحات فولاد ضد سرقت (مانند فولاد منگنز) و مواد کامپوزیت ضد حفاری. دیوارها باید لایه‌بندی شده و حاوی مواد سخت‌کننده باشند.
نتیجه‌گیری
طراحی صرافی و بانک با رعایت استانداردهای امنیتی و جایگذاری صحیح گاوصندوق، سرمایه‌گذاری بلندمدتی است که امنیت دارایی‌ها و اعتماد مشتریان را تضمین می‌کند. رعایت اصول معماری، استفاده از تکنولوژی‌های نوین و پایبندی به قوانین، پیش‌نیازهای اساسی این حوزه هستند.
نکته پایانی: همیشه از مشاوران حرفه‌ای امنیتی و معماران متخصص در طراحی فضاهای مالی استفاده کنید و از نصب تجهیزات غیراستاندارد پرهیز نمایید.
منابع:
استانداردهای بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
EN 1143-1 European Security Standard
UL 608 Commercial Vault Security
کتاب “طراحی بانک و مراکز مالی” – دکتر محمدرضا پوراحمد

لینک رزومه

تماس

مطالب مرتبط :